Elearning là gì? Hình thức, LMS, SCORM và ứng dụng 2026

Mục lục

1. E-learning là gì?
2. Các hình thức e-learning phổ biến
3. Một hệ thống e-learning gồm những thành phần nào?
4. E-learning được dùng thế nào trong trường học?
5. E-learning trong đào tạo doanh nghiệp
6. Làm sao đo hiệu quả của e-learning?
7. Ưu điểm và thách thức của e-learning
8. Câu hỏi thường gặp

E-learning là gì?

E-learning là viết tắt của electronic learning, tạm dịch là học tập điện tử. Đây là mọi hình thức dạy và học mà nội dung, tương tác hoặc đánh giá diễn ra qua máy tính, điện thoại, máy tính bảng và mạng internet. Người Việt thường gọi ngắn là học trực tuyến hoặc học online.

Từ khoá này có nhiều cách viết: e-learning, elearning, e learning hay eLearning. Cả bốn đều chỉ cùng một khái niệm.

Điểm cốt lõi của e-learning không nằm ở việc có màn hình. Một lớp học chỉ gửi file PDF qua nhóm chat chưa phải e-learning đúng nghĩa. Một khoá e-learning thường có đủ bốn yếu tố:

• Nội dung số được thiết kế để học: video bài giảng, slide có thuyết minh, bài tập tương tác, mô phỏng.
• Nơi tổ chức việc học: một nền tảng cho người học đăng nhập, xem bài theo thứ tự, nộp bài.
• Tương tác: hỏi đáp với giảng viên, thảo luận với bạn học, phản hồi tự động sau mỗi câu trả lời.
• Đánh giá và dữ liệu: bài kiểm tra, điểm số, lịch sử học để biết ai đã học gì, đến đâu.

E-learning là một nhánh lớn của công nghệ giáo dục. Nếu bạn muốn nhìn rộng hơn về các sản phẩm và mô hình kinh doanh xung quanh nó, có thể đọc thêm bài edtech là gì.

Các hình thức e-learning phổ biến

Khi ai đó nói “khoá học online”, họ có thể đang nói đến bốn kiểu tổ chức rất khác nhau. Chọn sai kiểu là lý do phổ biến khiến khoá học bị bỏ dở giữa chừng.

Học đồng bộ (synchronous)

Giảng viên và người học có mặt cùng lúc, chỉ khác địa điểm. Lớp học diễn ra qua phần mềm họp trực tuyến như Zoom, Google Meet hay Microsoft Teams. Người học hỏi được ngay, giảng viên thấy được phản ứng của lớp. Đổi lại, mọi người phải cùng rảnh một khung giờ và cần đường truyền ổn định.

Học không đồng bộ (asynchronous)

Nội dung được soạn sẵn. Người học vào xem video, làm bài, thảo luận trên diễn đàn vào bất kỳ lúc nào trước hạn chót. Kiểu này hợp với người đi làm và với lớp đông, trải rộng nhiều nơi. Khó khăn lớn nhất là người học phải tự giác, vì không ai điểm danh.

Học kết hợp (blended learning)

Blended learning ghép học trực tuyến với học trực tiếp. Một mô hình hay gặp là lớp học đảo ngược (flipped classroom): học sinh xem bài giảng ở nhà, lên lớp dành thời gian làm bài tập và thảo luận. Ở doanh nghiệp, nhân viên học lý thuyết trên hệ thống rồi thực hành tại xưởng hoặc với khách hàng thật có người kèm.

Học vi mô (microlearning)

Microlearning chia kiến thức thành các bài rất ngắn, thường chỉ vài phút, mỗi bài giải quyết một ý. Ví dụ: một video ngắn về cách xử lý một lỗi in hoá đơn, hoặc ba câu hỏi ôn tập gửi qua điện thoại mỗi sáng. Microlearning hợp để ôn và tra cứu đúng lúc cần. Nó không thay được khoá học bài bản khi người học phải nắm cả một hệ thống kiến thức mới.

Hình thức	Phù hợp khi	Điểm mạnh	Điểm yếu
Đồng bộ	Cần thảo luận, giải đáp tại chỗ, lớp nhỏ	Tương tác trực tiếp, dễ giữ nhịp học	Phụ thuộc giờ giấc và đường truyền
Không đồng bộ	Lớp đông, người học bận, nội dung ít thay đổi	Học mọi lúc, tái sử dụng bài giảng nhiều lần	Dễ bỏ dở, phản hồi chậm
Kết hợp (blended)	Kỹ năng cần thực hành có người hướng dẫn	Tận dụng giờ gặp mặt cho phần khó	Tốn công điều phối hai môi trường
Microlearning	Ôn tập, cập nhật quy trình, hỗ trợ ngay khi làm việc	Ngắn, dễ xem trên điện thoại	Kiến thức rời rạc nếu không có lộ trình

Một hệ thống e-learning gồm những thành phần nào?

Dù là trường học hay doanh nghiệp, một hệ thống e-learning vận hành được thường có ba lớp: nơi chứa và giao bài (LMS), bản thân nội dung học, và công cụ để làm ra nội dung đó. Sơ đồ dưới đây cho thấy dữ liệu chạy qua các lớp này như thế nào.

Hệ thống quản lý học tập (LMS)

LMS (Learning Management System) là phần mềm để tạo khoá học, ghi danh người học, giao bài, chấm điểm và xuất báo cáo. Moodle, Canvas, Google Classroom là vài cái tên quen thuộc ở trường học. Moodle là mã nguồn mở, không mất phí bản quyền, nhưng nhà trường phải tự lo máy chủ, sao lưu và bảo mật. Google Classroom dễ dùng nhưng báo cáo và hỗ trợ SCORM hạn chế hơn LMS chuyên dụng. Doanh nghiệp thì hay dùng LMS gắn với phần mềm nhân sự. Bài LMS là gì đã phân tích kỹ các tính năng và cách chọn LMS, nên ở đây chỉ nhắc lại một ý: LMS là “lớp học”, còn nội dung bên trong mới quyết định người học có học được gì hay không.

Nội dung số và chuẩn SCORM, xAPI

Nội dung e-learning có thể là video, slide, bài đọc, câu hỏi trắc nghiệm hay mô phỏng tình huống. Để một bài học làm ở công cụ này chạy được trên LMS khác và vẫn gửi được điểm về, người ta đóng gói nó theo chuẩn chung.

• SCORM (Sharable Content Object Reference Model) do sáng kiến ADL (Advanced Distributed Learning) của Bộ Quốc phòng Mỹ phát triển. Hai phiên bản còn dùng nhiều là SCORM 1.2 và SCORM 2004. Gói SCORM là một file nén, khi tải lên LMS sẽ báo về các thông tin cơ bản: đã mở bài chưa, đã hoàn thành chưa, điểm bao nhiêu, học bao lâu.
• xAPI (Experience API, trước đây gọi là Tin Can API) cũng do ADL bảo trợ. xAPI ghi lại hoạt động học dưới dạng câu “ai, làm gì, với cái gì”, ví dụ “Lan đã hoàn thành mô phỏng xử lý khiếu nại”. Dữ liệu được lưu ở kho LRS (Learning Record Store). Nhờ vậy xAPI ghi được cả việc học ngoài LMS, như trên ứng dụng di động hay trong phần mềm mô phỏng.

Với phần lớn khoá học nội bộ chỉ cần biết ai đã hoàn thành và đạt bao nhiêu điểm, SCORM vẫn đủ dùng và được hầu hết LMS hỗ trợ. xAPI đáng cân nhắc khi bạn cần theo dõi chi tiết từng thao tác, hoặc gom dữ liệu học từ nhiều nguồn về một chỗ.

Công cụ soạn bài (authoring tool)

Đây là phần mềm để giảng viên hay chuyên viên đào tạo làm bài giảng tương tác rồi xuất ra gói SCORM hoặc xAPI. Có loại cài trên máy, có loại chạy trên trình duyệt. Một số LMS có sẵn trình soạn bài đơn giản. Khi chọn công cụ, bạn nên kiểm tra hai điều:

1. Công cụ xuất được chuẩn mà LMS của bạn đọc được không, và xuất được bản SCORM 1.2 hay chỉ có SCORM 2004.
2. Bản miễn phí có giới hạn gì. Các giới hạn hay gặp là chèn logo nhà cung cấp, giới hạn số bài hoặc số người học, không cho xuất file SCORM.

E-learning được dùng thế nào trong trường học?

Sau giai đoạn học trực tuyến bắt buộc vì dịch bệnh, e-learning ở trường học chuyển sang vai trò bổ trợ. Học sinh xem lại bài giảng, làm bài tập trên nền tảng số, giáo viên giao và chấm bài trực tuyến.

Đây chỉ là một mảnh trong bức tranh lớn hơn. Bài chuyển đổi số trong giáo dục tóm tắt ba trụ cột là hạ tầng, học liệu số và quản trị nhà trường, cùng các chính sách liên quan. Còn việc dùng trợ lý ảo, chấm bài tự động và cá nhân hoá lộ trình học được phân tích trong bài AI trong giáo dục.

Quy định về dạy học trực tuyến ở Việt Nam

Với giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 09/2021/TT-BGDĐT ngày 30/3/2021, có hiệu lực từ 16/5/2021. Thông tư này chia dạy học trực tuyến thành hai hình thức:

• Hỗ trợ dạy học trực tiếp: dạy trực tuyến một phần nội dung của bài học hoặc chủ đề.
• Thay thế dạy học trực tiếp: dạy trực tuyến toàn bộ nội dung, áp dụng khi học sinh không thể đến trường vì lý do bất khả kháng.

Người đứng đầu cơ sở giáo dục là người quyết định hình thức tổ chức. Kiểm tra, đánh giá định kỳ chỉ tổ chức trực tuyến khi học sinh không thể đến trường vì lý do bất khả kháng.

Ở bậc đại học, Quy chế đào tạo trình độ đại học ban hành kèm Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT (hiệu lực từ 03/5/2021) cho phép tối đa 30% tổng khối lượng chương trình đào tạo được thực hiện bằng lớp học trực tuyến, áp dụng cho hình thức chính quy và vừa làm vừa học.

E-learning trong đào tạo doanh nghiệp

Doanh nghiệp dùng e-learning vì một lý do thực tế: cùng một nội dung phải dạy cho rất nhiều người, ở nhiều chi nhánh, và lặp lại mỗi khi có nhân viên mới. Các nhóm khoá học hay được đưa lên hệ thống gồm:

• Hội nhập nhân viên mới (onboarding): giới thiệu công ty, nội quy, quy trình làm việc, công cụ nội bộ.
• Đào tạo tuân thủ: an toàn lao động, bảo mật thông tin, phòng chống lừa đảo, quy định nội bộ. Nhóm này cần lưu bằng chứng ai đã học và đạt bài kiểm tra.
• Kiến thức sản phẩm cho đội bán hàng và chăm sóc khách hàng, cập nhật mỗi khi ra sản phẩm mới.
• Kỹ năng phần mềm: hướng dẫn dùng hệ thống ERP, CRM hay phần mềm kế toán sau khi triển khai.

Ví dụ minh hoạ: một chuỗi bán lẻ có 50 cửa hàng cần dạy quy trình đổi trả mới. Thay vì gom quản lý cửa hàng về một địa điểm, phòng đào tạo làm một bài học 15 phút có video và tình huống mô phỏng, giao qua LMS. Sau đó các quản lý họp trực tuyến 30 phút để hỏi đáp. Báo cáo trên LMS cho biết cửa hàng nào chưa học xong để nhắc. Đây là một dạng blended learning điển hình.

Làm sao đo hiệu quả của e-learning?

Lỗi phổ biến nhất là chỉ báo cáo tỷ lệ hoàn thành. Người học có thể bấm “tiếp theo” liên tục để qua bài mà không nhớ gì. Một khung đo được dùng rộng rãi trong ngành đào tạo là mô hình bốn cấp độ Kirkpatrick:

Cấp độ	Câu hỏi cần trả lời	Cách đo trong e-learning
1. Phản ứng	Người học thấy khoá học có hữu ích, dễ theo không?	Khảo sát ngắn cuối bài, thời điểm người học bỏ bài
2. Học được	Người học có nắm kiến thức, kỹ năng mới không?	Bài kiểm tra trước và sau khoá học, điểm mô phỏng
3. Hành vi	Người học có làm khác đi trong công việc không?	Quan sát của quản lý, danh mục kiểm tra tại chỗ sau 1 đến 3 tháng
4. Kết quả	Tổ chức có thay đổi gì đo đếm được không?	Số lỗi, số khiếu nại, thời gian xử lý, doanh số trước và sau

Cấp độ 1 và 2 lấy được ngay từ LMS. Cấp độ 3 và 4 cần dữ liệu từ bộ phận vận hành, nên phải thống nhất chỉ số ngay khi thiết kế khoá học, không đợi học xong mới tìm. Nếu khoá học dùng xAPI, bạn còn biết được người học dừng lâu ở câu hỏi nào, chọn sai đáp án nào nhiều nhất. Đó là gợi ý trực tiếp để sửa bài.

Đọc số liệu học tập cũng cần kỹ năng. Ví dụ, điểm trung bình tăng có thể do câu hỏi dễ đi chứ chưa chắc người học giỏi lên. Bài data literacy là gì giải thích cách đọc và đặt câu hỏi cho dữ liệu kiểu này.

Ưu điểm và thách thức của e-learning

Ưu điểm

• Linh hoạt về thời gian và địa điểm: người học ở vùng xa, người đi làm theo ca vẫn tiếp cận được cùng một nội dung.
• Học theo nhịp riêng: người học chậm được xem lại, người đã biết có thể làm bài kiểm tra để bỏ qua phần đó.
• Có dữ liệu: biết chính xác ai học gì, sai ở đâu, điều mà lớp học truyền thống khó ghi lại.

Thách thức

• Thiết bị và đường truyền: học sinh dùng chung một điện thoại với anh chị em, hoặc sóng yếu, sẽ khó theo lớp học đồng bộ. Bài giảng nên có bản nhẹ, xem được khi mạng chậm.
• Giữ sự chú ý: học một mình trước màn hình dễ mất tập trung. Video dài một mạch thường bị bỏ dở. Chia nhỏ bài và chen câu hỏi giữa video giúp người học không xem thụ động.
• Gian lận khi kiểm tra trực tuyến: người học có thể tra cứu, nhờ người khác làm hoặc dùng công cụ AI. Cách giảm thiểu là đổi sang câu hỏi vận dụng, xáo trộn ngân hàng câu hỏi, hoặc kết hợp phần đánh giá trực tiếp.
• Bảo mật dữ liệu người học: LMS lưu họ tên, điểm số, có khi cả hình ảnh và giọng nói của học sinh. Cần phân quyền truy cập rõ ràng và chọn nhà cung cấp có chính sách lưu trữ minh bạch.
• Khoá học và ứng dụng giả mạo: kẻ gian lập trang hoặc ứng dụng giả danh trường học, nền tảng học trực tuyến để thu học phí hay lấy thông tin đăng nhập. Chỉ tải ứng dụng từ kho chính thức, kiểm tra kỹ đường link nhà trường gửi, và không chuyển khoản theo yêu cầu qua tin nhắn lạ.

Câu hỏi thường gặp

Elearning là gì, viết e-learning hay elearning mới đúng?

Elearning là học tập qua thiết bị số và internet, còn gọi là học trực tuyến. Các cách viết e-learning, elearning, e learning đều chỉ cùng một khái niệm. Tài liệu học thuật thường dùng “e-learning” có gạch nối.

E-learning và học trực tuyến có khác nhau không?

Trong tiếng Việt thông dụng, hai cụm từ gần như đồng nghĩa. Nếu xét chặt, học trực tuyến nhấn mạnh việc học qua mạng, còn e-learning rộng hơn, gồm cả học trên phần mềm cài trong máy không cần internet và học bằng thiết bị số ngay tại lớp.

Có cần LMS mới làm được e-learning không?

Không bắt buộc. Một lớp nhỏ có thể dùng video, biểu mẫu trắc nghiệm và nhóm chat. Khi số người học tăng lên, hoặc cần lưu bằng chứng ai đã học, đạt điểm bao nhiêu, LMS giúp tiết kiệm rất nhiều công theo dõi thủ công.

SCORM và xAPI khác nhau ở điểm nào?

SCORM chỉ ghi các thông tin cơ bản như hoàn thành, điểm số, thời gian và cần chạy trong LMS. xAPI ghi được từng hoạt động học chi tiết, cả ngoài LMS, và lưu vào kho LRS. Khoá học nội bộ đơn giản dùng SCORM là đủ.

Microlearning có thay được khoá học dài không?

Thường là không. Microlearning hợp để ôn tập, nhắc lại quy trình và tra cứu nhanh. Khi người học phải nắm một mảng kiến thức mới có nhiều phần liên quan với nhau, vẫn cần một khoá học có lộ trình, rồi dùng các bài ngắn để củng cố sau đó.