Virtual influencer là gì? KOL ảo, cách tạo và pháp lý

Mục lục

1. Virtual influencer là gì?
2. Virtual influencer xuất hiện từ khi nào? Những trường hợp nổi tiếng thế giới
3. Virtual influencer được tạo ra như thế nào?
4. Có những loại virtual influencer nào?
5. Virtual influencer tại Việt Nam: những trường hợp nào đã xuất hiện?
6. Doanh nghiệp dùng virtual influencer để làm gì?
7. Pháp lý: dùng virtual influencer ở Việt Nam cần tuân thủ gì?
8. Virtual influencer khác KOL thật như thế nào?
9. Những hiểu lầm phổ biến về virtual influencer
10. Câu hỏi thường gặp

Virtual influencer là gì?

Virtual influencer là nhân vật kỹ thuật số hoạt động trên mạng xã hội như một người có ảnh hưởng: có ngoại hình, tính cách, đăng ảnh, ra video và nhận hợp đồng quảng cáo. Khác biệt duy nhất là nhân vật không tồn tại ngoài đời.

Ví dụ: Lil Miquela, cô gái “sống” ở Los Angeles trên Instagram từ năm 2016. Ở Việt Nam, Viettel ra mắt đại sứ ảo Vi An năm 2023 để đại diện cho sản phẩm viễn thông và sản phẩm số.

Các tên gọi khác: người ảnh hưởng ảo, KOL ảo, người mẫu ảo, virtual human (người ảo). AI influencer là cách gọi nhấn mạnh nội dung được tạo một phần hay toàn bộ bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Lưu ý: “ảo” chỉ là hình hài nhân vật. Ảnh hưởng, hợp đồng và trách nhiệm pháp lý đều là thật, thuộc về người hoặc doanh nghiệp đứng sau.

Virtual influencer xuất hiện từ khi nào? Những trường hợp nổi tiếng thế giới

Nhân vật ảo làm đại diện thương hiệu đã có từ đầu những năm 2000; mạng xã hội biến họ thành người có ảnh hưởng đúng nghĩa.

Nhân vật	Xuất hiện	Đơn vị tạo	Điểm đáng chú ý
Lu do Magalu (Brazil)	2003	Nhà bán lẻ Magazine Luiza	Khởi đầu là trợ lý mua sắm ảo. Theo Axios (06/2026), Lu là nhân vật phi người được theo dõi nhiều nhất thế giới, khoảng 14 triệu người theo dõi trên Facebook.
Hatsune Miku (Nhật Bản)	08/2007	Crypton Future Media	Vốn là phần mềm tổng hợp giọng hát trên nền Vocaloid 2 của Yamaha, nay có mặt trong hơn 100.000 bài hát.
Lil Miquela (Mỹ)	04/2016	Brud, công ty phần mềm ở Los Angeles	Năm 2018, TIME đưa Miquela vào danh sách 25 người có ảnh hưởng nhất trên Internet; Prada mời cô quảng bá trên Instagram.
Shudu (Anh)	04/2017	Nhiếp ảnh gia Cameron-James Wilson	Được gọi là “siêu mẫu kỹ thuật số đầu tiên”, từng tham gia chiến dịch của Balmain.
Imma (Nhật Bản)	2018	Aww Inc., Tokyo	Năm 2020, Imma “sống” 72 giờ trên màn hình LED trong cửa hàng IKEA Harajuku, tập yoga, nhảy múa trước người qua đường.
Aitana López (Tây Ban Nha)	2023	Agency The Clueless	Hình ảnh tạo bằng AI tạo sinh, ra đời vì nhiều dự án của agency từng bị huỷ do sự cố của người mẫu thật.

Có ba hướng đi: biến linh vật thương hiệu thành người ảnh hưởng (Lu), biến sản phẩm công nghệ thành ngôi sao (Miku) và dựng người mẫu siêu thực cho thời trang (Miquela, Shudu, Imma).

Virtual influencer được tạo ra như thế nào?

Dù dùng công nghệ nào, một KOL ảo đều qua 5 khâu. Khâu cuối, vận hành hằng ngày, mới là phần tốn công nhất.

Bước 1: Định vị nhân vật (persona)

Nhóm sáng tạo quyết định nhân vật là ai, nói chuyện ra sao và phục vụ khán giả nào. VIB cho biết dự án Vie bắt đầu bằng xây dựng ngoại hình và tính cách, trước khi dựng 3D. Nhóm làm E.M Ơi kể với Vietcetera rằng họ dùng hình ảnh của nhiều bạn nữ Việt Nam thật làm dữ liệu để tạo ra các bản mẫu.

Bước 2: Tạo hình bằng CGI, 3D hoặc AI tạo sinh

Cách truyền thống là CGI (Computer-Generated Imagery, hình ảnh tạo bằng máy tính): dựng mô hình 3D, làm da, tóc, quần áo rồi kết xuất. Theo Market Times, Vi An được làm bằng CGI, quét 3D và các phần mềm Houdini, Maya, Unreal Engine. Cách này đẹp nhưng chậm: nhóm làm E.M Ơi cho biết mất 10 ngày đến 2 tuần cho một tấm ảnh.

Cách mới hơn là AI tạo sinh: tạo ảnh, video từ mô tả bằng chữ, như Aitana López. Nhanh hơn nhiều, nhưng khó giữ khuôn mặt nhất quán qua hàng trăm bài và dễ lỗi chi tiết như bàn tay.

Bước 3: Chuyển động và biểu cảm

Nhóm dùng motion capture (ghi chuyển động cơ thể) và facial capture (ghi biểu cảm khuôn mặt) từ diễn viên thật. Khuôn mặt Vie dùng 256 blendshape, tức 256 trạng thái cơ mặt pha trộn để tạo biểu cảm.

Bước 4: Giọng nói

Nhân vật dùng giọng diễn viên lồng tiếng hoặc giọng tổng hợp bằng text to speech (chuyển văn bản thành giọng nói). Theo CNN, rapper ảo FN Meka được tạo từ AI kết hợp giọng người thật. Nếu giọng mô phỏng một người có thật, hãy xem kỹ phần pháp lý bên dưới.

Bước 5: Đội vận hành nội dung

Phần hay bị đánh giá thấp nhất. Phải có người lên lịch đăng, viết chú thích, trả lời bình luận, đo lường và xử lý khủng hoảng. Nếu gắn chatbot trò chuyện tự động, cần người giám sát câu trả lời.

Có những loại virtual influencer nào?

Loại	Đặc điểm	Ví dụ	Cần lưu ý
Giống người thật (siêu thực)	Ngoại hình, da, tóc gần như không phân biệt được với ảnh chụp	Lil Miquela, Shudu, Imma, Vie, Vi An	Dễ gây nhầm lẫn nhất, nên minh bạch rõ ràng nhất
Hoạt hình, phi người	Phong cách anime, linh vật, robot, con vật	Hatsune Miku, Lu do Magalu	Ít rủi ro nhầm lẫn, dễ làm linh vật lâu dài
Bản sao số của người thật (digital twin)	Mô phỏng ngoại hình, giọng nói của một người có thật	Tóc Tiên A.I của Clear	Cần hợp đồng quyền hình ảnh, giọng nói; phải gắn nhãn nếu tạo bằng AI
AI tự động (AI influencer)	Ảnh, chữ, lời thoại phần lớn do AI tạo; có thể trò chuyện tự động	Aitana López	Rủi ro nội dung sai, lệch giọng thương hiệu nếu thiếu người duyệt

Ranh giới không cứng: nhân vật dựng bằng 3D vẫn có thể dùng AI tạo thêm nội dung. Hãy phân loại theo hai câu hỏi: có thể bị nhầm là người thật không, và có mô phỏng một người cụ thể không.

Virtual influencer tại Việt Nam: những trường hợp nào đã xuất hiện?

Các trường hợp có nguồn báo chí, xếp theo thời gian:

• Tóc Tiên A.I Clear Head (2020). Theo Zing (29/07/2020), đây là “sao ảo” đầu tiên ở Việt Nam ứng dụng trí tuệ nhân tạo, mô phỏng ca sĩ Tóc Tiên. Thử thách “Gội đầu mát lạnh” thu về hơn 1.000 bài dự thi.
• E.M Ơi (2020–2021). Vietcetera (04/2021) giới thiệu E.M là người mẫu ảo đầu tiên tại Việt Nam, do Ogilvy T&A làm nội dung và studio Colory làm đồ hoạ 3D. E.M từng lên lookbook của nhà thiết kế Môi Điên.
• Vie của VIB (2022). Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (07/2022), VIB ra mắt Vie, chuyên gia tài chính ảo dùng AI, 3D siêu thực, facial capture và motion capture, để giải thích sản phẩm ngân hàng gần gũi hơn.
• Vi An của Viettel (2023). Tối 21/05/2023, tại đại nhạc hội Viettel Y-Fest trên phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP.HCM), Viettel ra mắt Vi An. Báo Hải quan đưa tin đây là đại sứ ảo siêu thực đầu tiên tại Việt Nam, do đội ngũ Việt Nam phát triển trên công nghệ MetaHuman.

Nhân vật ảo ở Việt Nam chủ yếu do doanh nghiệp lớn làm cho chính mình, chưa phải người ảnh hưởng độc lập nhận quảng cáo cho nhiều nhãn hàng.

Doanh nghiệp dùng virtual influencer để làm gì?

• Gương mặt đại diện dài hạn: thuộc sở hữu thương hiệu, không hết hợp đồng, không “nhảy” sang đối thủ, như Lu, Vi An.
• Giải thích sản phẩm phức tạp: tài chính, bảo hiểm, công nghệ, như Vie của VIB.
• Chiến dịch tương tác, thử thách: như Tóc Tiên A.I kêu gọi người dùng đăng ảnh theo hashtag.
• Thời trang, bán lẻ: lookbook, trải nghiệm tại cửa hàng như Imma tại IKEA.
• Chăm sóc khách hàng: gắn với chatbot hoặc trợ lý ảo trên website, ứng dụng.

KOL ảo thường là một phần của chuyển đổi số (digital transformation) trong marketing: tài sản nội dung số dùng lại trên nhiều kênh.

Lợi ích

• Kiểm soát hình ảnh: thương hiệu quyết định mọi lời nói, trang phục, phát ngôn.
• Không giới hạn bối cảnh: “đến” bất cứ đâu, nói nhiều ngôn ngữ, không già đi.
• Tài sản lâu dài: giá trị tích luỹ cho thương hiệu thay vì cho cá nhân.

Hạn chế và rủi ro

• Thiếu trải nghiệm thật: nhân vật ảo không dùng được sản phẩm, nên câu “mình đã dùng và thấy hiệu quả” dễ thành sai sự thật.
• Niềm tin: người xem phát hiện bị “lừa” rằng đó là người thật sẽ quay lưng với thương hiệu.
• Vẫn có scandal: tháng 8/2022, Capitol Records chấm dứt hợp tác với rapper ảo FN Meka chỉ ít ngày sau khi công bố ký hợp đồng, vì bị chỉ trích dùng định kiến chủng tộc. Shudu bị phê phán vì là hình ảnh phụ nữ da màu do một người đàn ông da trắng tạo ra.
• Chuẩn cái đẹp phi thực tế: nhân vật được thiết kế “hoàn hảo” có thể tạo áp lực ngoại hình cho người trẻ.
• Bị lợi dụng để giả mạo: công nghệ làm KOL ảo cũng là công nghệ làm deepfake. Tháng 10/2023, Cục An toàn thông tin cảnh báo video dùng AI tạo MC giống người dẫn chương trình của các hãng thông tấn lớn để tung tin giật gân.
• Chi phí: nhân vật 3D chất lượng cao cần đội ngũ chuyên môn, và chi phí vận hành kéo dài.

Pháp lý: dùng virtual influencer ở Việt Nam cần tuân thủ gì?

Chưa có văn bản riêng về “virtual influencer”, nhưng ba nhóm quy định sau áp dụng trực tiếp.

Luật Trí tuệ nhân tạo và yêu cầu gắn nhãn nội dung AI

Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 01/03/2026. Điều 11 quy định trách nhiệm minh bạch:

• Hệ thống AI tương tác trực tiếp phải để người dùng biết họ đang tương tác với máy.
• Âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo phải được đánh dấu ở định dạng máy đọc.
• Bên triển khai phải thông báo rõ khi đưa ra công cộng nội dung AI có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật.
• Nội dung mô phỏng ngoại hình, giọng nói người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải gắn nhãn dễ nhận biết.

Điều 7 của Luật cũng cấm dùng yếu tố giả mạo hoặc mô phỏng người, sự kiện thật để cố ý lừa dối hoặc thao túng nhận thức, hành vi của con người.

Nghị định 142/2026/NĐ-CP ngày 30/04/2026, có hiệu lực từ 01/05/2026, hướng dẫn chi tiết. Điều 17 buộc nhà cung cấp hệ thống AI đánh dấu kỹ thuật (ví dụ trong siêu dữ liệu tệp) cho âm thanh, hình ảnh, video. Điều 18 yêu cầu bên triển khai thông báo, gắn nhãn trước hoặc tại thời điểm người xem tiếp cận nội dung. Nhãn đặt trên nội dung, ở tiêu đề, mô tả, chú thích, giao diện nền tảng hoặc bằng âm thanh, và không được thiết kế để che giấu bản chất nội dung.

Áp vào KOL ảo: bản sao số của người thật, nếu tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI, thuộc diện phải gắn nhãn. Với nhân vật hư cấu nhưng siêu thực, cách an toàn là coi đó là nội dung “có khả năng gây nhầm lẫn về nhân vật” và thông báo rõ là người ảo.

Luật Quảng cáo sửa đổi và nghĩa vụ của người có ảnh hưởng

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo số 75/2025/QH15 được thông qua ngày 16/06/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026. Luật bổ sung khái niệm “người chuyển tải sản phẩm quảng cáo”, tức người trực tiếp quảng cáo, khuyến nghị, xác nhận sản phẩm trên mạng. Điều 15a quy định người này không được giới thiệu khi chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ sản phẩm, phải thông báo về việc quảng cáo ngay trước và trong khi quảng cáo, và chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu nội dung không đạt yêu cầu.

Luật không nhắc riêng nhân vật ảo. Nhân vật ảo không phải chủ thể pháp lý, nên trên thực tế trách nhiệm rơi vào tổ chức vận hành và nhãn hàng. Nhân vật cũng không thể “đã dùng thử” sản phẩm, vì vậy hãy tránh kịch bản kể trải nghiệm cá nhân và luôn ghi rõ là quảng cáo.

Quyền hình ảnh và dữ liệu cá nhân

Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, dùng hình ảnh cá nhân phải được người đó đồng ý; dùng vì mục đích thương mại phải trả thù lao, trừ khi có thoả thuận khác. Dựng KOL ảo từ khuôn mặt, giọng nói người thật còn phải tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026). Hợp đồng nên ghi rõ phạm vi, thời hạn dùng bản sao số và việc xoá dữ liệu khi kết thúc.

Thị trường quốc tế

Ngày 29/06/2023, Uỷ ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) cập nhật hướng dẫn về quảng cáo có người xác nhận (Endorsement Guides), làm rõ khái niệm này bao gồm cả virtual influencer. Tại châu Âu, Điều 50 Đạo luật AI của EU yêu cầu bên triển khai công bố nội dung deepfake là do AI tạo hoặc chỉnh sửa, áp dụng từ 02/08/2026.

Virtual influencer khác KOL thật như thế nào?

Tiêu chí	Virtual influencer (KOL ảo)	KOL, influencer người thật
Bản chất	Nhân vật kỹ thuật số, do đội ngũ vận hành	Cá nhân có thật, tự xây dựng uy tín
Kiểm soát nội dung	Gần như tuyệt đối	Theo thoả thuận, phụ thuộc cá nhân
Rủi ro	Không có scandal đời tư, nhưng có rủi ro từ thiết kế, kịch bản	Phát ngôn, đời tư cá nhân
Trải nghiệm sản phẩm	Không thể dùng thật	Có thể dùng và chia sẻ thật
Chi phí	Đầu tư ban đầu lớn, chi phí vận hành đều đặn	Trả theo bài, theo chiến dịch
Nghĩa vụ minh bạch	Ghi rõ là quảng cáo, thêm nhãn AI khi thuộc diện	Ghi rõ là quảng cáo
Phù hợp với	Thương hiệu muốn linh vật dài hạn, ngành công nghệ, thời trang, tài chính	Sản phẩm cần trải nghiệm thật: mỹ phẩm, ẩm thực, du lịch

Những hiểu lầm phổ biến về virtual influencer

1. “KOL ảo là AI tự vận hành.” Sai. Kể cả AI influencer cũng cần người định hướng, duyệt nội dung và xử lý tình huống.
2. “KOL ảo không bao giờ dính scandal.” Trường hợp FN Meka cho thấy nhân vật ảo vẫn có thể bị tẩy chay vì thiết kế và kịch bản.
3. “KOL ảo luôn rẻ hơn.” Chưa chắc. Một tấm ảnh 3D có thể mất hơn một tuần, còn đội vận hành là chi phí cố định.
4. “Nhân vật hư cấu thì không cần gắn nhãn.” Rủi ro. Nếu nhân vật đủ giống người để gây nhầm lẫn, Luật Trí tuệ nhân tạo yêu cầu thông báo rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Virtual influencer và AI influencer có khác nhau không?

Hai từ hay dùng lẫn. Virtual influencer là khái niệm rộng, gồm cả nhân vật dựng bằng 3D. AI influencer nhấn mạnh nội dung do AI tạo sinh làm ra.

KOL ảo đầu tiên ở Việt Nam là ai?

Tuỳ cách tính. Tóc Tiên A.I của Clear (2020) được báo chí gọi là “sao ảo” đầu tiên ứng dụng AI. E.M Ơi được giới thiệu là người mẫu ảo đầu tiên không mô phỏng người cụ thể. Vi An (2023) được gọi là đại sứ ảo siêu thực đầu tiên.

Doanh nghiệp nhỏ có làm được virtual influencer không?

Có, nếu chọn quy mô phù hợp: linh vật hoạt hình đơn giản, nội dung tạo bằng AI có người duyệt. Hãy tính chi phí vận hành nhiều tháng, không chỉ chi phí dựng nhân vật.

Đăng ảnh, video KOL ảo có bắt buộc gắn nhãn AI không?

Bắt buộc gắn nhãn khi nội dung AI mô phỏng ngoại hình, giọng nói người thật; phải thông báo khi nội dung có thể gây nhầm lẫn về nhân vật (Luật Trí tuệ nhân tạo, Nghị định 142/2026/NĐ-CP). Với KOL ảo siêu thực, nên ghi rõ “nhân vật ảo” ở hồ sơ và từng bài.

Ai chịu trách nhiệm khi KOL ảo quảng cáo sai sự thật?

Nhân vật ảo không phải chủ thể pháp lý. Trên thực tế, trách nhiệm rơi vào tổ chức vận hành nhân vật và nhãn hàng theo Luật Quảng cáo. Với vụ việc cụ thể, nên hỏi ý kiến luật sư.

Virtual influencer có liên quan đến blockchain hay metaverse không?

Không bắt buộc. Phần lớn KOL ảo chỉ hoạt động trên mạng xã hội thông thường. Kết hợp không gian ảo 3D hay tài sản số trên blockchain là lựa chọn kinh doanh, không phải điều kiện.

Làm sao nhận biết một tài khoản là người ảnh hưởng ảo?

Xem phần giới thiệu và nhãn AI trên bài đăng. Chú ý làn da quá mịn, ánh sáng đồng đều bất thường, bàn tay hoặc chữ bị méo.