Trả lời nhanh: Chính phủ số (digital government) là mô hình cơ quan nhà nước vận hành mọi hoạt động trên môi trường số, dựa trên dữ liệu và nền tảng số, để quyết định kịp thời, minh bạch và liên thông với người dân, doanh nghiệp. Ví dụ: làm thủ tục bằng VNeID mà không phải nộp lại giấy tờ.
Điểm chính
- Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/07/2026) định nghĩa chính phủ số tại khoản 11 Điều 3 và dành riêng Chương VI cho chính phủ số.
- Chính phủ điện tử đưa thủ tục cũ lên mạng; chính phủ số thiết kế lại cách nhà nước làm việc quanh dữ liệu. Thủ tục hành chính nay mặc định là dịch vụ công trực tuyến toàn trình.
- Xương sống ở Việt Nam: Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia và Đề án 06.
- Việt Nam xếp thứ 71/193 về chỉ số EGDI năm 2024 của Liên Hợp Quốc, tăng 15 bậc nhưng chưa đạt mục tiêu top 50 vào năm 2025.
- Doanh nghiệp cần chuẩn hoá tài khoản định danh điện tử của tổ chức, chữ ký số và dữ liệu đăng ký để không bị chậm thủ tục.
Mục lục
- Chính phủ số là gì?
- Chính phủ điện tử và chính phủ số khác nhau thế nào?
- Khung chính phủ số 6 chiều của OECD gồm những gì?
- Chính phủ số ở Việt Nam gồm những thành phần nào?
- Việt Nam đặt mục tiêu gì cho chính phủ số?
- Việt Nam xếp hạng thế nào trên bảng EGDI của Liên Hợp Quốc?
- Chính phủ số mang lại lợi ích gì cho người dân và doanh nghiệp?
- Những thách thức nào đang cản bước chính phủ số?
- Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì khi làm việc với chính phủ số?
- Các nước dẫn đầu làm chính phủ số ra sao?
- Câu hỏi thường gặp
Chính phủ số là gì?
Nói ngắn gọn, chính phủ số là khi nhà nước “sống” trên môi trường số: tiếp nhận hồ sơ, xử lý, điều hành và ra quyết định đều dựa trên dữ liệu thay vì giấy tờ và báo cáo tổng hợp tay. Người dân, doanh nghiệp không phải khai đi khai lại thông tin nhà nước đã có.
Định nghĩa theo Luật Chuyển đổi số 2025
Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15, thông qua ngày 11/12/2025, có hiệu lực từ 01/07/2026, định nghĩa tại khoản 11 Điều 3: chính phủ số “là mô hình để tổ chức và vận hành các hoạt động của cơ quan nhà nước trên môi trường số, dựa trên dữ liệu số, hạ tầng số, hạ tầng số công cộng, hệ thống số và nền tảng số để ra quyết định kịp thời, điều hành hiệu quả, bảo đảm minh bạch và kết nối, liên thông với tổ chức, doanh nghiệp và người dân.”
Ba ý cần nhớ: chính phủ số là mô hình vận hành, không phải một phần mềm; đầu vào là dữ liệu và nền tảng dùng chung; đầu ra đo bằng kết quả như quyết định kịp thời, minh bạch, liên thông.
Chương VI của luật (Điều 31 đến 35) cụ thể hoá điều này. Điều 31 yêu cầu cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ công, quản trị nội bộ, chỉ đạo, điều hành “toàn trình trên môi trường số”, trừ trường hợp pháp luật quy định khác. Quy trình phải được rà soát, tái cấu trúc, đơn giản hoá trước khi số hoá, và không được yêu cầu cung cấp lại dữ liệu số hợp lệ đã cung cấp.
Định nghĩa của OECD
Trong Khuyến nghị về chiến lược chính phủ số, được Hội đồng OECD thông qua ngày 15/07/2014, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế phân biệt:
- Chính phủ điện tử (e-government): chính phủ dùng công nghệ thông tin và truyền thông, đặc biệt là Internet, như công cụ để quản trị tốt hơn.
- Chính phủ số (digital government): dùng công nghệ số như một phần gắn liền trong chiến lược hiện đại hoá của chính phủ, nhằm tạo ra giá trị công.
Khác biệt nằm ở chữ “công cụ” và chữ “gắn liền”: một bên hỗ trợ bộ máy hiện có, một bên coi công nghệ là một phần thiết kế của bộ máy.
Hiểu nhanh qua “4 không” và “4 có”
Khi giới thiệu Chiến lược ban hành kèm Quyết định 942/QĐ-TTg, Tạp chí Quản lý nhà nước tóm tắt: chính phủ điện tử là “4 không” (họp không gặp mặt, văn bản không giấy, thủ tục không tiếp xúc, thanh toán không tiền mặt). Chính phủ số là chính phủ điện tử thêm “4 có”: hoạt động an toàn trên môi trường số, cung cấp dịch vụ mới nhanh, dùng nguồn lực tối ưu, kiến tạo phát triển và dẫn dắt chuyển đổi số quốc gia.
Chính phủ số là một trong ba trụ cột của chuyển đổi số quốc gia, cùng kinh tế số và xã hội số. Bài tổng quan về chuyển đổi số đã so sánh cả ba; phía thị trường và doanh nghiệp được phân tích trong bài về nền kinh tế số.
Chính phủ điện tử và chính phủ số khác nhau thế nào?
Đây là hai nấc trưởng thành nối tiếp. Chiến lược 942 diễn đạt rằng chính phủ số đã bao hàm chính phủ điện tử. Bảng dưới thêm “chính phủ thông minh” (smart government), cách gọi phổ biến cho nấc tiếp theo.
| Tiêu chí | Chính phủ điện tử | Chính phủ số | Chính phủ thông minh |
|---|---|---|---|
| Câu hỏi cốt lõi | Đưa thủ tục hiện có lên mạng thế nào? | Thiết kế lại dịch vụ quanh dữ liệu thế nào? | Làm sao dự báo và chủ động phục vụ? |
| Vai trò công nghệ | Công cụ hỗ trợ bộ máy cũ | Một phần của mô hình vận hành | AI, dữ liệu lớn hỗ trợ ra quyết định |
| Dữ liệu | Nằm riêng trong từng hệ thống | Cơ sở dữ liệu quốc gia dùng chung, liên thông | Dữ liệu thời gian thực, dùng để dự báo |
| Trải nghiệm người dân | Nộp trực tuyến nhưng vẫn tải giấy tờ lên | Khai một lần, hồ sơ tự điền sẵn | Được nhắc hoặc nhận dịch vụ trước khi phải hỏi |
| Thước đo | Số dịch vụ đưa lên mạng | Tỷ lệ hồ sơ toàn trình, mức hài lòng | Hiệu quả chính sách, tốc độ phản ứng |
| Ví dụ ở Việt Nam | Nộp tờ khai trực tuyến rồi chờ xử lý giấy | Liên thông khai sinh, thường trú, thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi | Mục tiêu 2026: 100% dịch vụ công thiết yếu ứng dụng AI |
“Chính phủ thông minh” chưa có định nghĩa trong Luật Chuyển đổi số 2025. Cột thứ ba mô tả xu hướng, không phải khái niệm pháp lý. Trong hồ sơ, hợp đồng với cơ quan nhà nước, nên dùng thuật ngữ đã có trong luật.
Cách thử đơn giản: đã đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử mà vẫn phải tải ảnh căn cước lên, đó là chính phủ điện tử. Hệ thống tự lấy dữ liệu và bạn chỉ cần xác nhận, đó là chính phủ số.
Khung chính phủ số 6 chiều của OECD gồm những gì?
Năm 2020, OECD công bố Khung chính sách chính phủ số (Digital Government Policy Framework) gồm sáu chiều, giúp các nước xác định yếu tố then chốt để nâng mức trưởng thành số của khu vực công. Khung này cũng là cơ sở cho Chỉ số chính phủ số (Digital Government Index) của OECD.
Nhiều điều khoản của Luật Chuyển đổi số khớp với sáu chiều này:
- Số theo thiết kế, dựa trên dữ liệu: Điều 31 yêu cầu tái cấu trúc trước khi số hoá và điều hành dựa trên dữ liệu số đầy đủ, kịp thời.
- Chính phủ như một nền tảng: Điều 33 buộc hệ thống giải quyết thủ tục tuân thủ Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và Từ điển dữ liệu dùng chung.
- Mở theo mặc định: Điều 34 yêu cầu công khai cam kết chất lượng, chỉ số giám sát theo thời gian thực và mức độ hài lòng.
- Lấy người dùng làm trung tâm, chủ động: Điều 35 bảo đảm tiếp cận cho người khuyết tật, người cao tuổi; Chiến lược 942 định hướng dịch vụ theo “sự kiện trong cuộc đời”, người dân chỉ cung cấp thông tin một lần.
Chính phủ số ở Việt Nam gồm những thành phần nào?
Hãy hình dung một toà nhà sáu tầng. Người dân chỉ thấy tầng trên cùng là cổng và ứng dụng; chất lượng lại do các tầng dữ liệu, nền tảng, hạ tầng bên dưới quyết định.
Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư
Đây là tầng móng. Hệ thống do Bộ Công an xây dựng, chính thức vận hành từ 01/07/2021; theo VOV, khi đó đã đồng bộ hơn 98 triệu nhân khẩu, mỗi công dân có một số định danh cá nhân dùng chung. Hệ thống nào kết nối được kho dữ liệu này thì người dân không cần nộp giấy xác nhận cư trú.
VNeID và định danh điện tử
VNeID là ứng dụng định danh quốc gia: “chìa khoá” đăng nhập dịch vụ công, đồng thời chứa căn cước điện tử và giấy tờ đã tích hợp. Theo Nghị định 69/2024/NĐ-CP ngày 25/06/2024 (hiệu lực 01/07/2024), tài khoản do các cổng dịch vụ công cấp cho cá nhân chỉ dùng đến hết 30/06/2024, cấp cho tổ chức đến hết 30/06/2025. Tài khoản định danh của tổ chức được tạo từ dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
Tại họp báo ngày 02/07/2026 (báo Sài Gòn Giải Phóng đưa tin), Bộ Công an cho biết VNeID có hơn 102,1 triệu hồ sơ định danh và 71,5 triệu tài khoản đã kích hoạt. Nghị định 320/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 69, hiệu lực từ 28/09/2026, mở rộng đối tượng người nước ngoài được cấp tài khoản và cho dùng giấy tờ tích hợp trên ứng dụng thay bản giấy.
Cổng Dịch vụ công quốc gia
Cổng Dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn) khai trương ngày 09/12/2019 với một số dịch vụ ban đầu như đổi giấy phép lái xe, nộp thuế điện tử, cấp lại thẻ bảo hiểm y tế. Điều 32 Luật Chuyển đổi số nay yêu cầu dịch vụ công trực tuyến được cung cấp thống nhất, tập trung từ trung ương đến địa phương trên cổng này và ứng dụng định danh quốc gia.
Dịch vụ công trực tuyến toàn trình và một phần
Khoản 15 Điều 3 của luật chia dịch vụ công trực tuyến thành hai loại. Toàn trình: nộp, tiếp nhận, xử lý, thanh toán (nếu có) và trả kết quả đều trên môi trường số. Một phần: chỉ một hoặc một số công đoạn trực tuyến.
Điểm mới: Điều 32 quy định thủ tục hành chính được cung cấp mặc định theo hình thức toàn trình; hình thức một phần chỉ dùng khi pháp luật quy định khác hoặc có sự cố kỹ thuật chưa khắc phục ngay. Cán bộ đòi nộp thêm giấy tờ trong khi hệ thống đã khai thác được dữ liệu sẽ bị xử lý.
Ví dụ đã chạy thật: Nghị định 63/2024/NĐ-CP ngày 10/06/2024 (hiệu lực 01/07/2024) liên thông điện tử hai nhóm thủ tục. Nhóm một gồm đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi. Nhóm hai gồm đăng ký khai tử, xoá đăng ký thường trú, giải quyết mai táng phí, tử tuất.
Đề án 06 là gì?
Đề án 06 là tên gọi tắt của Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 – 2025, tầm nhìn đến năm 2030, phê duyệt tại Quyết định 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022, do Bộ Công an chủ trì. Đề án nhắm tới năm nhóm tiện ích:
| Nhóm tiện ích | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|
| 1. Giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến | Bớt giấy tờ, xác thực người nộp hồ sơ |
| 2. Phát triển kinh tế, xã hội | Doanh nghiệp các ngành xác thực danh tính qua dữ liệu dân cư |
| 3. Phát triển công dân số | Mỗi người có danh tính số để giao dịch an toàn |
| 4. Hoàn thiện hệ sinh thái kết nối, làm giàu dữ liệu dân cư | Các bộ, ngành kết nối và làm sạch dữ liệu với nhau |
| 5. Phục vụ chỉ đạo, điều hành các cấp | Số liệu cập nhật thay cho báo cáo tổng hợp tay |
Việt Nam đặt mục tiêu gì cho chính phủ số?
Văn bản chiến lược riêng đầu tiên là Quyết định 942/QĐ-TTg ngày 15/06/2021 phê duyệt Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021 – 2025, định hướng đến năm 2030. Chiến lược đặt tầm nhìn Việt Nam thuộc nhóm 50 nước dẫn đầu vào năm 2025 và nhóm 30 nước dẫn đầu vào năm 2030 theo xếp hạng của Liên Hợp Quốc. Sáu nhóm nhiệm vụ quốc gia gồm: pháp lý, hạ tầng số, nền tảng quy mô quốc gia, dữ liệu số (trước hết là dân cư, đất đai, doanh nghiệp), ứng dụng và dịch vụ quốc gia, an toàn an ninh mạng.
Với năm 2026, tại họp báo ngày 31/12/2025 (VietnamPlus đưa tin), Bộ Khoa học và Công nghệ đặt mục tiêu: xếp hạng chính phủ điện tử, chính phủ số và chỉ số dịch vụ công trực tuyến vào top 65 thế giới; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình 70%; 100% dịch vụ công thiết yếu ứng dụng AI. Luật Chuyển đổi số có hiệu lực từ 01/07/2026 biến nhiều định hướng này thành nghĩa vụ pháp lý.
Việt Nam xếp hạng thế nào trên bảng EGDI của Liên Hợp Quốc?
Chỉ số phát triển chính phủ điện tử (E-Government Development Index, EGDI) được Liên Hợp Quốc khảo sát hai năm một lần trên 193 quốc gia, gồm ba thành phần: dịch vụ trực tuyến (OSI), hạ tầng viễn thông (TII), nguồn nhân lực (HCI). Theo cơ sở dữ liệu khảo sát của Liên Hợp Quốc:
| Năm khảo sát | Thứ hạng | Điểm EGDI | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 2020 | 86/193 | 0,6667 | Nhóm “cao” |
| 2022 | 86/193 | 0,6787 | Giữ hạng, điểm tăng nhẹ |
| 2024 | 71/193 | 0,7709 | Tăng 15 bậc, vào nhóm “rất cao”, thứ 5 ASEAN |
Theo VnEconomy (09/2024), năm 2024 chỉ số hạ tầng viễn thông đạt hạng 67, nguồn nhân lực hạng 79 (tăng 36 bậc), còn dịch vụ trực tuyến hạng 75, chỉ tăng 1 bậc. Nghĩa là phần phản ánh trực tiếp chất lượng chính phủ số lại tiến chậm nhất.
Tại thời điểm cập nhật (10/2026), khảo sát 2024 là kết quả EGDI mới nhất chúng tôi kiểm chứng được trên cơ sở dữ liệu của Liên Hợp Quốc. Với hạng 71, Việt Nam chưa đạt mục tiêu top 50 vào năm 2025 của Quyết định 942/QĐ-TTg.
Chính phủ số mang lại lợi ích gì cho người dân và doanh nghiệp?
Với người dân
- Bớt giấy tờ, bớt đi lại: luật cấm yêu cầu nộp lại dữ liệu hợp lệ đã có; nhiều thủ tục liên thông chỉ cần khai một lần.
- Minh bạch tiến độ: quy trình, thời hạn, kết quả xử lý phải được công khai.
- Có người hỗ trợ: theo Bộ Khoa học và Công nghệ (11/2025), Bưu điện Việt Nam hướng dẫn nộp hồ sơ trực tuyến tại hơn 13.000 điểm giao dịch.
Với doanh nghiệp
Doanh nghiệp dùng chính phủ số nhiều nhất vì thủ tục định kỳ dày đặc, rõ nhất là thuế. Theo số liệu ngành thuế đăng trên Tạp chí Kinh tế Tài chính ngày 30/12/2025: 99,37% doanh nghiệp dùng khai thuế điện tử; 99,3% đăng ký nộp thuế điện tử; 97% doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia hoàn thuế điện tử; hệ thống hoá đơn điện tử đã xử lý trên 20,3 tỷ hoá đơn.
Ngoài thuế, doanh nghiệp đăng ký, thay đổi thông tin, khai bảo hiểm xã hội qua mạng. Khi dữ liệu được dùng chung, doanh nghiệp đỡ nộp cùng một bộ hồ sơ cho nhiều nơi. Đồng thời, nhà nước chạy trên dữ liệu buộc doanh nghiệp phải có dữ liệu số tương ứng, một lực đẩy để số hoá hồ sơ, chứng từ nội bộ.
Những thách thức nào đang cản bước chính phủ số?
- Chênh lệch trung ương và địa phương: theo Bộ Khoa học và Công nghệ, tháng 10/2025 tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình đạt 39,98%, khối bộ, ngành 54,46% nhưng khối tỉnh chỉ 16,94%. Mục tiêu 70% năm 2026 là thử thách lớn.
- Dữ liệu chưa thật sự liên thông: việc luật phải quy định xử lý cán bộ đòi thêm giấy tờ cho thấy tình trạng này còn tồn tại.
- Số hoá quy trình cũ thay vì thiết kế lại: đưa nguyên thủ tục rườm rà lên mạng chỉ chuyển nỗi khổ từ quầy sang màn hình.
- Khoảng cách số: người cao tuổi, người khuyết tật, vùng khó khăn dễ bị bỏ lại.
- An toàn, an ninh mạng: dữ liệu càng tập trung, rủi ro càng lớn; luật yêu cầu phương án ứng phó khi gián đoạn.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì khi làm việc với chính phủ số?
- Quản lý tài khoản định danh điện tử của tổ chức: tài khoản cũ do cổng dịch vụ công cấp cho tổ chức đã hết hạn từ 01/07/2025. Xác định rõ ai giữ, ai được uỷ quyền.
- Rà soát dữ liệu đăng ký doanh nghiệp: tài khoản định danh tạo từ dữ liệu này, sai ở đây sẽ lỗi ở mọi thủ tục.
- Chuẩn hoá chữ ký số: ghi rõ người ký, thẩm quyền, cách lưu vết.
- Số hoá hồ sơ pháp lý, chứng từ gốc: công cụ xử lý tài liệu thông minh (IDP) giúp trích dữ liệu hoá đơn, hợp đồng vào hệ thống.
- Kết nối phần mềm nội bộ: kế toán, nhân sự xuất đúng định dạng tờ khai thuế, bảo hiểm, hoá đơn điện tử. Hạ tầng điện toán đám mây giúp kết nối dễ hơn nhưng cần kiểm soát truy cập.
- Tuân thủ bảo vệ dữ liệu cá nhân: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2026.
Các nước dẫn đầu làm chính phủ số ra sao?
Khảo sát EGDI 2024 của Liên Hợp Quốc (công bố 17/09/2024) xếp Đan Mạch thứ nhất, Estonia thứ hai, Singapore thứ ba, Hàn Quốc thứ tư.
Estonia: dữ liệu chạy, người dân không chạy
Theo trang chính thức e-Estonia, nền tảng trao đổi dữ liệu X-Road là “xương sống” của nhà nước số, phục vụ khoảng 2,2 tỷ giao dịch mỗi năm. Từ 01/12/2024, Estonia đưa thủ tục ly hôn lên mạng, dịch vụ cuối cùng hoàn thiện tầm nhìn nhà nước số; đơn được điền sẵn nhờ các cơ sở dữ liệu dùng chéo dữ liệu.
Hàn Quốc: điều phối tập trung
Hàn Quốc đứng đầu Chỉ số chính phủ số của OECD năm 2025 với 0,95 điểm trên 42 quốc gia, và cũng đứng đầu bản 2023 (Global Government Forum, 02/2026). OECD nhấn mạnh vai trò lãnh đạo chính trị mạnh và mô hình điều phối tập trung do Bộ Nội vụ và An toàn dẫn dắt.
Singapore: một danh tính, dữ liệu tự điền
Theo bảng thông tin Singpass ngày 30/06/2026 của GovTech Singapore, Singpass phục vụ 5,5 triệu người dùng, tức 97% công dân và thường trú nhân từ 15 tuổi, với hơn 41 triệu giao dịch mỗi tháng. Tính năng Myinfo tự điền biểu mẫu từ dữ liệu nhà nước khi người dùng đồng ý, giảm thời gian làm hồ sơ tới 80%.
Điểm chung: dữ liệu dùng chung, danh tính số thống nhất, người dân không khai lại. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo chỉ phát huy khi lớp dữ liệu nền đã sạch và liên thông.
Câu hỏi thường gặp
Chính phủ số tiếng Anh là gì?
Là “digital government”; chính phủ điện tử là “e-government”. OECD phân biệt hai thuật ngữ này trong Khuyến nghị năm 2014.
Luật Chuyển đổi số có hiệu lực từ khi nào?
Luật số 148/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/07/2026. Chương VI (Điều 31 đến 35) quy định riêng về chính phủ số và dịch vụ công trực tuyến.
Dịch vụ công trực tuyến toàn trình khác một phần thế nào?
Toàn trình là mọi bước, từ nộp hồ sơ đến trả kết quả, đều trực tuyến. Một phần là chỉ vài bước trực tuyến, bạn vẫn phải đến cơ quan.
Doanh nghiệp đăng nhập Cổng Dịch vụ công quốc gia bằng tài khoản nào?
Bằng tài khoản định danh điện tử của tổ chức do hệ thống định danh và xác thực điện tử tạo lập. Tài khoản cũ do cổng cấp chỉ dùng đến hết 30/06/2025.
Chính phủ số có bỏ hẳn bộ phận một cửa không?
Không. Luật vẫn cho phép hình thức một phần trong một số trường hợp và yêu cầu hỗ trợ người dân; bộ phận một cửa, bưu điện vẫn hướng dẫn người chưa quen môi trường số.
Việt Nam đứng thứ mấy thế giới về chính phủ điện tử?
Thứ 71/193 theo khảo sát EGDI 2024 của Liên Hợp Quốc, thuộc nhóm “rất cao” và thứ 5 ASEAN.